Logo do druku

Istota budżetu zadaniowego

Istota budżetu zadaniowego w jednostkach samorządu terytorialnego

Stosowany w jednostkach samorządu terytorialnego budżet zadaniowy, oparty na doświadczeniach amerykańskich, rozumiany był jako "plan finansowy określający szczegółowe rzeczowo-finansowe plany zamierzeń, jakie mają realizować dysponenci, przygotowany przez administrację". Zadanie budżetowe definiowane było jako: "elementarna jednostka charakteryzująca w miarę jednorodną działalność. Zadanie budżetowe ma nazwę, cel, określony ilościowo i jakościowo produkt, koszt wykonania oraz wskaźniki efektywności"5.

Przykładem zadania budżetowego jest: "Wydawanie zaświadczeń o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej". Takie rozumienie budżetu zadaniowego jest odmienne od stosowanego także w Stanach Zjednoczonych performance budget, w którym wyróżniane są dodatkowo programy budżetowe. Programy te służyć mają realizacji celów w konkretnych obszarach działalności samorządu lub państwa. Przykładem programu może być: "Wspieranie potrzebujących osób i rodzin", a zadaniami będą wtedy np: "organizacja środowiskowego wsparcia", "przyznawanie i wypłacanie zasiłków społecznych". Podstawową cechą różniącą oba budżety jest kategoria zadania.

W budżecie zadaniowym pierwszego typu  zadanie jest jedyną jednostką klasyfikacji budżetowej, natomiast w drugim z wymienionych – podstawową. Technicznie różnica ta widoczna jest podczas prezentowania budżetu. W metodzie stosowanej w samorządach, w niektórych przypadkach, budżet obejmuje kilka tysięcy zadań przedstawianych na kartach zadań. Takiej ilości informacji, radni, jako organ uchwałodawczy, nie mogą ocenić. Wywołuje to szereg negatywnych ocen organów uchwałodawczych.

Szereg trudności stosowania budżetu zadaniowego wynika również z konieczności dokonywania przeglądu równolegle dwóch budżetów: tradycyjnego – sporządzanego według klasyfikacji budżetowej i zadaniowego6. Stąd też dominuje przekonanie o konieczności hierarchizacji zadań budżetowych. W takiej sytuacji układ zadaniowy tworzony jest w ramach następującej logiki:
- poziom syntetyczny (zwany zazwyczaj zadaniami, sferami, obszarami działalności)
- poziom operacyjny (jedno- lub dwu szczeblowy) – w którym w ramach zadań występują podzadania, w ramach sfer i obszarów działalności - zadania. W każdym z przypadków najniższym szczeblem są działania (może także wystąpić niższy poziom zwany poddziałania czy w ostateczności czynnościami).

5 E. Chojna-Duch, Polskie prawo finansowe. Finanse publiczne. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s.254.

6 Budżet – zintegrowane zarządzanie finansami. Red. K. Pakoński, Municipium, Warszawa 2000, s.72.