Logo do druku

Baza mierników

Definiowanie celów i mierników na potrzeby budżetu zadaniowego

Cel – to w ramach budżetu zadaniowego świadomie określony stan przyszły, który uważany jest za pożądany, do którego zmierza się w działaniu, drogą realizacji sprecyzowanych zadań i podzadań.

Cele muszą definiować: co, gdzie i kiedy ma być zrealizowane.

Zgodnie z regułą SMART cele powinny być:

  • Konkretne (Specific), tzn. precyzyjnie sformułowane, nie budzące wątpliwości interpretacyjnych, pozwalające na jednoznaczne sformułowanie miernika Nie mogą pozostawiać pola dla swobodnej ich interpretacji; winny być na tyle precyzyjnie sformułowane, aby można było w oparciu o nie ustalić mierniki; dobrze skonstruowany cel pozwala na jednoznaczne sformułowanie miernika.
  • Mierzalne (Measurable), tzn. pozwalające na dobór miernika jednoznacznie określającego, czy wyznaczony cel został osiągnięty.
  • Akceptowalne (Accepted) przez jednostki odpowiedzialne za jego realizację.
  • Realistyczne (Realistic): ambitne, lecz jednocześnie możliwe do osiągnięcia.
  • Określone w czasie (Time-dependent), tzn. posiadające określone terminy rozpoczęcia i ostatecznej ich realizacji.

W przypadku zadań (podzadań) realizowanych w sposób ciągły doprecyzowanie celu jest możliwe przez określenie wartości jakie planuje się osiągnąć dla poszczególnych mierników.

Mierniki wykorzystywane na potrzeby budżetu zadaniowego powinny posiadać następujące cechy :

  1. być adekwatne – ściśle powiązane z celami zadania/podzadania; muszą one odzwierciedlać podstawowy cel, któremu realizacja zadania będzie służyć;
  2. być akceptowane przez jednostki, realizujące dane zadanie;
  3. być wiarygodne – a także łatwe do zrozumienia dla osób nieposiadających szczegółowej znajomości tematu;
  4. być łatwe do monitorowania; proces pozyskiwania danych powinien być ponadto racjonalny kosztowo (proces zbierania informacji nie może być droższy niż realizacja samego zadania lub stanowić istotnej części jego kosztów);
  5. być możliwie spójne z miernikami określonymi dla innych poziomów klasyfikacji budżetowej w układzie zadaniowym;
  6. być zdefiniowane w sposób umożliwiający ciągłość ich pomiaru w wieloletniej perspektywie;
  7. mierzyć tylko to, na co wykonawca zadania/podzadania ma wpływ; należy unikać stosowania mierników, na których wysokość w niewielkim stopniu wpływa realizowane zadanie;
  8. być dobrane w taki sposób, aby ich wartości mogły być uzyskane jak najszybciej po upływie okresu sprawozdawczego;
  9. posiadać wiarygodne źródło danych;
  10. być dobrane oszczędnie, tzn. nie należy mnożyć ich liczby ponad potrzebę

Klasyfikacja mierników:

Mierniki oddziaływania mierzą długofalowe konsekwencje realizacji zadania. Mogą one mierzyć bezpośrednie skutki wdrażania zadania, ale ujawniające się po dłuższym okresie czasu. Mierniki oddziaływania odnoszą się czasem do wartości, które tylko w części są efektem realizacji zadania (na efekty wpływają także inne, zewnętrzne czynniki).
Mierniki rezultatu mierzą efekty uzyskane w wyniku działań objętych zadaniem lub podzadaniem, realizowanych za pomocą odpowiednich wydatków, na poziomie zadania/podzadania/działania. Mierzą zatem skutki podejmowanych działań.
Mierniki produktu odzwierciedlają wykonanie danego zadania w krótkim okresie i pokazują konkretne dobra i usługi wyprodukowane przez sektor publiczny.

  • Produkt (outputs) - liczba przeszkolonych bezrobotnych
  • Rezultat (outcomes lub results) - liczba bezrobotnych, którzy znaleźli pracę po odbytym szkoleniu
  • Oddziaływanie (impact) - stopa bezrobocia

Mierniki skuteczności mierzą stopień osiągnięcia zamierzonych celów –– mogą mieć one zastosowanie na wszystkich szczeblach klasyfikacji zadaniowej.
Mierniki efektywności mierzą zależność pomiędzy nakładami i osiągniętymi efektami (wynikami).

Skuteczności: odsetek uczniów szkoły, którzy zdali egzamin maturalny
Efektywności: wydatki oświatowe w przeliczeniu na 1 ucznia

Zestawienia mierników przygotowanych na zlecenie Ministerstwa Finansów dla poszczególnych funkcji państwa w budżecie zadaniowym podsektora rządowego znaleźć można tutaj

Stosowane w budżetach zadaniowych jednostek samorządu terytorialnego mierniki mają charakter mierników produktu, rezultatów lub kosztu jednostkowego (porównaj wykres poniżej).

Jaki charakter mają wykorzystywane wskaźniki?
Źródło: M. Będzieszak, Model budżetu zadaniowego samorządów w świetle badań [w:] Finanse 2009 – Teoria i praktyka. Finanse publiczne II, Zeszyty Naukowe US nr 547 – Ekonomiczne Problemy Usług nr 37. Red. B. Filipiak, B. Walczak, , Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2009

Główny nacisk na mierniki kosztów jednostkowych położony jest w budżecie zadaniowym Krakowa, gdzie występują mierniki takie jak:

  • kwota wydatków na ucznia/dziecko/poradę/uczestnika – miesięcznie
  • średni dzienny koszt utrzymania zwierzęcia przebywającego w schronisku
  • koszt pielęgnacji drzewa o obwodzie 100 cm
  • średni koszt obsługi 1 osoby egzaminowanej w zakresie transportu drogowego taksówką.

Wybrane mierniki stosowane w budżecie zadaniowym Krakowa znaleźć można tutaj:

Podobnie w budżecie zadaniowym Szczecina:

  • koszt funkcjonowania Komisji Bezpieczeństwa i Porządku w przeliczeniu na jednego mieszkańca;
  • kwota wydatków na ucznia - rocznie
  • kwota wydatków na oddział – rocznie
  • przeciętny koszt zadania na 1 zawodnika (zadanie: Upowszechnianie kultury fizycznej i sportu)

choć spotkać można także duża liczbę mierników skuteczności – określających produktu lub rezultaty:
- przeciętna ilość stowarzyszeń biorących udział w konkursach (zadanie: Upowszechnianie kultury fizycznej i sportu)

  • liczba działek połączonych (zadanie: Koszty regulacji stanów prawnych nieruchomości)
  • Procentowy wzrost liczby gmin współpracujących (w sposób formalny i nieformalny) ze Szczecinem (zadanie: Współpraca regionalna),
  • Ilościowy wzrost opracowywania wspólnych (z gminami) projektów dokumentów (plan zagospodarowania przestrz., infrastruktura kolejowa, transportowa, utylizacja odpadów itp.) - zadanie: Współpraca regionalna,
  • średnia liczba uczniów przypadająca na oddział.

Mierniki stosowane w budżecie zadaniowym Szczecin znaleźć można tutaj.

Przykładem, który podobnie jak budżet zadaniowy Szczecina, zawiera wszystkie rodzaje mierników, ale ze względu na skalę działalności JST jest mniej obszerny, jest budżet zadaniowy Goleniowa zamieszczony poniżej.

Przykładowe mierniki stosowane w polskich samorządach:

SZCZECIN

Ład przestrzenny i gospodarka nieruchomościami- nadzór nad procesem budowlanym

Dysponent części budżetowej:
- Wydział Urbanistyki i Administracji Budowlanej

Cel zadania:
Zapewnienie przestrzegania prawa w procesie budowlanym oraz bezpieczeństwa użytkowania obiektów budowlanych

Wskaźniki:
liczba skontrolowanych budów i obiektów
liczba zawiadomień o zakończeniu budowy i udzielania pozwoleń na użytkowanie

Ochrona zdrowia i pomoc społeczna- żłobki miejskie

Dysponent części budżetowej:
- Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej

Cel zadania:
Zapewnienie opieki i wychowania dzieciom do 3 roku życia w czasie pracy ich rodziców

Wskaźniki:
wskaźnik miejsc limitowych do liczby dzieci zapisanych
wskaźnik pokrycia zadania dochodami z tytułu wpłat rodziców

GOLENIÓW

Logika interwencji Podzadanie
Nazwa Organizowanie i wspófinansowanie systemu transportu publicznego na terenie gminy
Cel Zapewnienie mieszkańcom dostępu do instytucji publicznych w ramach gminnego systemu komunikacji; zapewnienie uczniom dostępu do szkół i przedszkoli w ramach gminnego systemu edukacji
Nazwa miernika Liczba linii,
liczba pasażerów,
średni czas dowozu uczniów i oczekiwania na odwóz
Jednostka WGG
Docelowa wartość miernika/mierników brak
Logika interwencji Podzadanie
Nazwa Tworzenie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego
Cel Zapewnienie zrównoważonego ładu przestrzennego z uwzględnieniem uwarunkowań środowiskowych i demograficznych gminy.
Nazwa miernika Procent obszaru gminy objętego planami zagospodarowania
Jednostka WAOS
Docelowa wartość miernika/mierników 80